Έθιμα του δωδεκαημέρου. Οι «Κλαδαριές» της Σιάτιστας.

19 Δεκεμβρίου 2018 · Leave a Comment 2

Έθιμα του δωδεκαημέρου. Οι «Κλαδαριές» της Σίατιστας.

Γράφει η Θωμαή  Ζαρκοδήμου

Ένα από τα έθιμα του δωδεκαημέρου στο Βόϊο Κοζάνης και συγκεκριμένα στην αρχοντική Σιάτιστα, είναι οι λεγόμενες «Κλαδαριές». Πρόκειται για ένα έθιμο με βαθιές ρίζες στην ειδωλολατρική αρχαιότητα, το οποίο αναβιώνει σε κάθε γειτονιά και στις πλατείες κάθε χρόνο στις 23 Δεκεμβρίου μετά τη δύση του ηλίου. Υπολογίζεται ότι ανάβουν περίπου πενήντα κλαδαριές. Τι είναι όμως και τι συμβολίζουν;

 

Τα παιδιά κάθε γειτονιάς συγκροτούνται σε ομάδες και μαζεύουν από τα γύρω χωράφια ξερά χόρτα, φουρφούρια, που λέγονται «λόζιος». Μέχρι και την Παραμονή ο «λόζιος» αποθηκεύεται σε αποθήκες της γειτονιάς, όπου και φυλάσσεται μέχρι το άναμμα της «κλαδαριάς». Πρόκειται για μια  μεγάλη φωτιά, που προέρχεται από την λέξη «κλάδος» που είναι το κύριο υλικό της φωτιάς. Συμβολίζει τις φωτιές που άναψαν οι ποιμένες στη Βηθλεέμ για να αναγγείλουν τη γέννηση του Χριστού. Το στήσιμο και το στόλισμα της κλαδαριάς έχει ιδιαίτερη τεχνική. Στη μέση της πλατείας της κάθε γειτονιάς ανοίγεται μια τρύπα βάθους 0,50 – 0,70 εκατοστά. Τοποθετείται και στερεώνεται μέσα στην τρύπα ένα χοντρό ξύλο το «βεργί» για να συγκρατεί τα ξερά χόρτα γύρω του. Πάνω στην κορυφή του βεργιού δένουν ένα δεμάτι με λόζιο που λέγεται «φούντα» και στολίζουν την κλαδαριά με πολύχρωμα μπαλόνια και κορδέλες. Στο διάστημα αυτό τα παιδιά κάνουν προστατευτικό κλοιό γύρω από την κλαδαριά και χτυπούν κουδούνια. Μόλις νυχτώσει ανάβεται η κλαδαριά από την βάση της, ενώ η τοπική παραδοσιακή ορχήστρα παίζει το παρακάτω τραγούδι:

Παιδιά μ’ ήρθαν τα κόλιαντα κι όλοι να τοιμασθείτι

Πάρτι κι τις τζιουμάκις σας κι στουν Αϊ-Λιά να βγείτι.

Κι απ’ τουν Αΐ-Λιά στουν Πρόδρομου, στα τρία τα πηγάδια….

Ικεί θα γέν΄το σύναγμα κ΄όλου του συναγώγι,

θ΄ανάψουμε τις κλαδαριές θα πούμε και του χρόνου.

 

 

Το πρωί στις 24 Δεκεμβρίου οι δρόµοι θα γεμίσουν από τα μικρά παιδιά που έχουν έτοιµα τα χρωματιστά σακούλια και τις τζιουµάκες (ραβδιά που έχουν περασμένα στο ένα άκρο τους ένα χοντρό και ροζιασμένο κυλινδρικό ξύλο ,σαν σφυρί), µε τις όποιες θα χτυπήσουν τις εξώπορτες των σπιτιών για να φέρουν σε κάθε σπίτι το μήνυμα της γεννήσεως του Χριστού. Λέγεται ότι η τζιουμάκα παράγεται από την λέξη «τσομπάνος»  και συμβολίζει το ραβδί (τις κλούτσες) των βοσκών, οι οποίοι προσκύνησαν το Χριστό .

Όλα τα σπίτια περιμένουν τα παιδιά να πουν το τραγούδι που αρμόζει για κάθε περίπτωση. Εκεί οι νοικοκυρές θα τους δώσουν κολιαντίνες, κάστανα, μανταρίνια…

Κόλιαντα µπάµπουµ , κόλιαντα κι µένα ν κολιαντίνα.
Κι µένα την τρανήτερη κι τώρα κι του χρόνοu
Κι αν δεν έχεις κόλιαντινα, δος µ ένα σιτζιούκι,
Κι αν δεν έχεις κι σιτζιούκι, δος µ ένα κορίτσι
Κι τι του θέλεις γάϊδαρε του ξένου του κορίτσι;
Να το φιλώ να του τσιµπώ να µι ζισταίνει του βράδυ.
ΚΟΛΙΑNTΑ ΜΠΑΜΠΟΥ ΚΟΛΙΑΝΤΑ

ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ


Ζαρκοδήμου Θωμαή

Καθηγήτρια Φυσικής Αγωγής

Τελειόφοιτη Μ.Π.Σ. Ανθρωπολογίας -Λαογραφίας του Χορού


(Το φωτογραφικό υλικό προέρχεται από το διαδίκτυο)


Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

one + 11 =