Μετά τους Βενετούς, οι Τούρκοι κατέκτησαν πρώτα τα Χανιά το 1645 μΧ.  Και έπειτα το κάστρο ή κάστρο ή Χάνδακα (Ηράκλειο). Το νησί έμεινε στην κυριαρχία τους μέχρι το 1898, οπότε κηρύχτηκε η δημιουργία της Κρητικής πολιτείας σαν αυτόνομο κράτος μέχρι το 1913 που έγινε και η ένωση με την Ελλάδα.

Η ανάγκη άμυνας οδήγησε στην ανάπτυξη της μεταλλουργίας και στην κατασκευή όπλων και μαχαιριών. Η τέχνη αυτή απέκτησε ξεχωριστή αξία μετά την τουρκική εισβολή, διότι με την εγκατάσταση των Τούρκων στη μεγαλόνησο,  υιοθετήθηκαν έθιμα και ήθη μεταξύ των οποίων η τέχνη της κατασκευής  μαχαιριών. Η μορφή και η τεχνική κατασκευής το εντάσσουν στην κατηγορία των “μπιτσάκ”, είδος ισλαμικής Ανατολής. Το κρητικό μαχαίρι με τη μορφή που διατήρησε έως και σήμερα, επινοήθηκε στα τέλη του 18ου αιώνα σε σχήμα “σαΐτας”.

Η τέχνη  του χειροποίητου  μαχαιριού άνθισε σε όλο το νησί τον 19ο αιώνα. Μια παράδοση που αποδυναμώθηκε, εφόσον ότι είναι χειροποίητο, είναι κι άλλωστε η σύγχρονη τεχνολογία αντικατέστησε  τη δημιουργικότητα και δεξιοτεχνία των μαχαιροποιών σε σημείο τα παραδοσιακά μαχαιροποιεία ή αλλιώς μαχαιράδικα, ματώνουν  και το χειρότερο, γκρεμίζονται!.  Αναστορούμαι  πέρσι τον Αλωνάρη στα  Χανιά , ένα μαχαίρι με μαντινάδα επάνω στη λεπίδα που πήρα για δώρο, μου το έκαναν  έκπτωση για να  καταφέρουν να με πείσουν να το αγοράσω.  Οι μαντινάδες επάνω στις λεπίδες είναι συγκεκριμένες που κυκλοφορούν σε όλα τα μαχαιράδικα που, είτε υπάρχουν έτοιμες  χτυπημένες στο μαχαίρι και  μάλιστα με ορθογραφικά λάθη κάποιες φορές, είτε τις χτυπούν κατά παραγγελία εκείνη τη στιγμή.  Πλέον είναι πολύ της μόδας και η αχνογραφία, όπου τα γράμματα, δεν φαίνονται έντονα και είναι σαν να τα χάραξε ο ίδιος ο μαχαιροποιός  με το χέρι εντελώς αυθεντικά. Πάντα έχει δυνατότητα  ο πελάτης να το παραγγείλει με δική του μαντινάδα, που μπορεί να έχει σκεφτεί ο ίδιος.

Μαχαίρια βρίσκουμε σε όλα τα καταστήματα με σουβενίρ στο νησί αλλά αν το αγοράσεις από μαχαιράδικο, είναι κλάσης ανώτερο, εδώ όμως να αναφέρω, το κακό που έκανε το υπουργείο πολιτισμού, να απαλλοτριώσει και τα επτά κτήρια της οδού Σήφακα στα Χανιά  που στέγαζαν τα μαχαιράδικα, και να τα κατεδαφίσει , πράγμα υπερβολικό  γιατί ήταν πόλος έλξης πολλών τουριστών.  Η αλήθεια ήταν ότι τα μαχαιράδικα βρίσκονταν σε άθλια κατάσταση ,αλλά έδειχναν μια παλιά παραδοσιακή όψη των Χανίων έστω και  παραμελημένη. Κτίρια ερειπωμένα, εγκαταλελημμένα που ίσως η αναπαλαίωση και επανακατοίκηση τους  ήταν πιο όμορφη  . Το καλό είναι ότι τα κτίρια αυτά, ήταν χτισμένα πάνω στα παλιά τείχη, που τώρα, όπως αναφέρει ο Δήμος Χανίων και το Υπουργείο πολιτισμού, φάνηκαν και θα δώσουν άλλη όψη στην οδό Σήφακα και Κατρέ, όσο και στην οδό Χάληδων.

Το μαχαίρι λοιπόν, εκτός από σύμβολο πολιτισμού απέκτησε και συναισθηματική αξία αφού ήταν όπλο  και σύντροφος των κρητικών πολεμιστών κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα στο Μακεδονικό αγώνα, στους βαλκανικούς πολέμους, στη Μικρασιατική εκστρατεία αλλά και στο Β’ παγκόσμιο πόλεμο οι αντάρτες πολεμούσαν με το μαχαίρι μέσα από το ζωνάρι σαν σύμβολο παλικαριάς και αντίστασης στους κατακτητές. Επιπλέον συνδέεται με διάφορα ήθη και έθιμα και δεισιδαιμονίες όπως για παράδειγμα η μεταφυσική του αξία για την προστασία των ανθρώπων από τα δαιμόνια, αφού κάποιες δοξασίες του προσδιορίζουν μαγικές και υπερφυσικές δυνάμεις.

Μέχρι και σήμερα προσφέρεται ως γαμήλιο δώρο ή δώρο σε βαφτίσεις και κουμπαριές. Αποτελεί μέρος  της ανδρικής  κρητικής φορεσιάς αλλά πολλές φορές και της γυναικείας αλλά σε μικρό μέγεθος. Στην ανδρική φορεσιά είναι περασμένο μέσα από το ζωνάρι  μαζί με την ασημένια αλυσίδα κρεμασμένη στο λαιμό και διακοσμημένη με σειρά μικρότερων αλυσίδων των οποίων η μία άκρι στερεώνεται από κρίκο, ενώ στην άλλη άκτρη κρέμονται μικρά αργυρά νομίσματα  ελληνικά ή της κρητικής πολιτείας που ονομάζονται κρεμαστάρια ή φλουράκια. Λαβή κρητικού καλού μαχαιριού θα βρούμε από κέρατο τράγου, μέχρι κόκκαλο και φίλντισι και η αξία του ανάλογα το υλικό και τη λεπτοδουλειά , φτάνει σε αξία και τα 1.000 ευρώ και άνω.

Τον 19ο αιώνα ο μαχαιράς κατασκεύαζε ο ίδιος το ατσάλι, την πρώτη ύλη για τη λεπίδα. Σήμερα η πρώτη ύλη είναι μακριά κωνική λάμα από ατσάλι αέρος που αγοράζεται έτοιμη από το εμπόριο. Η διαδικασία ξεκινάει με το κόψιμο του κομματιού στο μήκος που θέλουμε, τη διαμόρφωσή του με ψαλίδι ή σβουράκι περίπου στο σχήμα της λεπίδας, το πύρωμα και τη σφυρηλάτηση του κομματιού, την τελειοποίηση στον τροχό και το γυάλισμα της ράχης. Φτιάχνεται η υποδοχή για τη μασιά στη λάμα, τρυπιέται για να περαστούν αργότερα τα περτσίνια και σκαλίζεται η ράχη με τα χαρακτηριστικά παραδοσιακά σχέδια. Στη συνέχεια ακολουθεί το «βάψιμο» της λεπίδας με πύρωμα μέχρι να γίνει το χρώμα βαθύ πορτοκαλί (περίπου στους 1500 βαθμούς Κελσίου), αφήνεται να κρυώσει επειδή είναι ατσάλι αέρος, ενώ άλλα ατσάλια θέλουν βούτηγμα στο νερό ή το λάδι, τροχίζεται για να γίνει η κόψη, τρίβεται με γυαλόχαρτο να λειανθεί και αλείφεται ολόκληρο με καθαρό κερί. Με αιχμηρό εργαλείο χαράζεται το σχέδιο πάνω στην κερωμένη επιφάνεια, ρίχνεται οξύ πάνω στα χαραγμένα σχέδια και έτσι «τρώγονται» από το οξύ μόνο τα χαραγμένα σημεία και έτσι δημιουργούνται τα σχέδια. Μετά πλένεται καλά η λεπίδα και είναι έτοιμη για την προσαρμογή της στο μαχαίρι.

Μέχρι σήμερα αποτελεί όπλο τιμής , ανδρείας και λεβεντιάς (υπερβολές όμως), αλλά και σύμβολο παντοτινής φιλίας. Για αυτό λοιπόν:

Έθιμο το’χει ο κρητικός μαχαίρι να χαρίζει,

σ’ανθρώπους που τους αγαπά και που τους ξεχωρίζει


Βοηθήματα:  CHANIA GUIDE ΕΞΑΝΤΑΣ ΕΙΔΗ ΤΕΧΝΗΣ  ART SPACE Χανιά

Mαχαιροποιείον Ο Αρμένης
 
Μαχαιροποιείο Σκαλιδάκης
  
ΧΑΝΙΑ
 
Άρθρο – αφιέρωμα  από τον κ. Ανδρέα Αδάλη



Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

20 − 4 =