Όταν ο χορός μιλά στην ψυχή μας

Μητριαρχική Κρητική Κοινωνία

  • Tα δικαιώματα της    γυναίκας στη μινωική Κρήτη, η κοινωνική      απελευθέρωση και ο σπουδαίος λατρευτικός και οικογενειακός της ρόλος, έδωσαν αφορμή σε πολλούς ιστορικούς να χαρακτηρίσουν μητριαρχική την κοινωνία της Κρήτης.
  • Kάθε είδους εκδήλωση που έχει πνευματικό ή καλλιτεχνικό χαρακτήρα εμπνέεται      από    τη μεγάλη μινωική θεά, την Οφιούσα. Το κάτω μέρος του σώματος σκεπάζεται με το μακρύ ως τα κάτω άκρα ένδυμα, που αφήνει όμως το στήθος ανοιχτό, σύμφωνα με τη μόδα της εποχής,  για να τονιστεί και ο μητρικός χαρακτήρας της θεάς.
  • Με την ωραία στάση της και την περηφάνια, μας δίνουν την εικόνα της γυναίκας που κινείται ελεύθερη, γεμάτη χάρη και φιλαρέσκεια.

Πατριαρχική Ποντιακή Κοινωνία:

  • Η ποντιακή οικογένεια είναι παραδοσιακή αγροτική με σχετική οικονομική αυτάρκεια απέναντι στην ευρύτερη κοινωνία, η οποία χαρακτηρίζεται ομόφωνα σύνθετη, πατριαρχική και αυστηρά ιεραρχημένη.
  • Στο πλαίσιο της πατριαρχικής ποντιακής οικογένειας αδιαμφισβήτητος αρχηγός είναι ο άνδρας. Αυτές οι αντιλήψεις αντικατοπτρίζονται σε πολλές όψεις της ζωής (παροιμίες, αποφθέγματα κ.λπ.) του ποντιακού ελληνισμού.
  • Η γυναίκα φροντίζει και τα του οίκου, τη συντήρηση των ανθρώπων και των ζώων με εξαίρεση ορισμένες εποχιακές και μη μετακινήσεις, όπως τα παρχάρια, βοσκοτόπια στα οποία οι γυναίκες πήγαιναν συχνά μόνες τους.
  • Έμβλημα των Ποντίων η Παναγία Σουμελά, που επιβεβαιώνει την ιερότητα, την θρησκευτική τελετουργικότητα και το βυζαντινό χαρακτήρα του Πόντου.

Ο ανθρωποκεντρισμός στην Κρήτη

  • Καθορισμένα βήματα, συγκεκριμένες χειρονομίες και κανόνες συνθέτουν το προφίλ ενός χορευτή που χορεύει πρώτα για τον εαυτό του κι έπειτα για να «αγγίξει» με την ερμηνεία του, τον θεατή.
  • Το ανθρώπινο σώμα πρέπει να μετακινηθεί στο χώρο, με φυσικό τρόπο, με μία σειρά εκφράσεων που σκοπό έχουν να μεταφέρουν ένα μήνυμα με ή χωρίς την συνοδεία μουσικής μπροστά στο κοινό και λεπτές δεξιότητες δύναμης, συντονισμού και αίσθησης του χώρου.
  • Στους κάποιους συνηθίζονται οι αυτοσχεδιασμοί του πρωτοχορευτή με τους δικούς του κανόνες, ιδιαίτερα ξεχωριστούς σε ύφος και κίνηση δηλαδή χορευτικούς σχηματισμούς – φιγούρες
  • Όταν ο «πρώτος» αυτοσχεδιάζει τον κρατάει πάντοτε ένας άλλος άνδρας και ποτέ γυναίκα, εκτός αν τη χορεύει. Όταν ο «πρώτος» ολοκληρώσει τον αυτοσχεδιασμό του, ανάλογα με το χορό, είτε πηγαίνει στο τέλος του κύκλου, παραδίδοντας τη θέση του στο δεύτερο είτε παραμένει στη θέση του, κρατώντας ως δεύτερος το νέο «πρώτο», που κατέλαβε τη θέση του

Η τελετουργία στον Πόντο:

Οι Έλληνες του Πόντου την αρχαιοπρέπεια της μουσικοχορευτικής αυτής έκφρασης εμπεριέχει την κίνηση, τον ρυθμό και τη μελωδία .

Όλοι οι ποντιακοί χοροί συνοδεύονται από τραγούδι εκτός από τον τρομαχτόν και διακρίνουμε, ποιοι είναι οι ποντιακοί χοροί, αφού μας είναι γνωστά αυτά τα τραγούδια.

Η χορευτική διαδικασία ήταν μια συνολική, ομοιόμορφη και πειθαρχημένη προσπάθεια μιας συγκεκριμένης εθνικοτοπικής ομάδας με κοινά στοιχεία ιστορίας, πολιτισμού, θρησκείας ή γλώσσας με χορογραφικό τελετουργικό.

Η κυκλικότητα των ποντιακών χορών και το κράτημα από τις παλάμες των χεριών, μαρτυρεί την απόλυτη ταύτισή τους με τους αρχαίους χορούς αλλά και τα πατριωτικά και φυλετικά συναισθήματα, που εκφράζονταν.

Το κότσαρι είναι ο περισσότερο φημισμένος ποντιακός χορός.  Οι χορευτές πιάνονται από τους ώμους σε κύκλο ή ημικύκλιο. Τα βήματα-μέτρα του χορού είναι οκτώ και χωρίζονται σε δύο χορευτικές εικόνες. Η πρώτη χαρακτηρίζεται από τα τέσσερα πρώτα μέτρα, στα οποία εκτελούνται δυο κουτσά βήματα και δύο επιτόπιες αναπηδήσεις πάνω στην αριστερή φτέρνα. Τα επόμενα τέσσερα είναι απλά και μεταφέρουν το χορό προς τα δεξιά. Ο χορός  είναι παραδοσιακά  αντρικός χορός.

Το πεντοζάλι συμβολίζει το πέμπτο ζάλο (δηλαδή βήμα),  τη θεωρούμενη πέμπτη κατά σειρά ελπίδα των Κρητικών για απελευθέρωση της Κρήτης από τους Τούρκους και όχι γιατί έχει πέντε βήματα.

Έχει δέκα βήματα, σε ανάμνηση της 10ης Οκτωβρίου του 1769, όπου λήφθηκε η απόφαση των Σφακιανών για την πραγματοποίηση της επανάστασης, και η μουσική του αποτελείται από δώδεκα μουσικές φράσεις προς τιμήν των δώδεκα πρωτεργατών της εξέγερσης. δηλ του καπετάνιου Δασκαλογιάννη των βασικών συνεργατών του.

Είναι καθαρά πολεμικός χορός και διαδηλώνει τον ξεσηκωμό, τη λεβεντιά, τον ηρωισμό και την ελπίδα. Αναφορές για την καταγωγή του χορού, γίνονται Κουρήτες, ως ένοπλος, πολεμικός χορός,.

Χορός«Τας» περιοχής Καρς

Χορός παρμένος από τους Ρώσους γείτονες των Ποντίων.

Χορεύεται συνήθως με την μελωδία που λέγεται «Καζάκσκα» της Ρωσίας.Ο αντίστοιχος τουρκικός χορός που λέγεται

«Σεϊ Σεμίλ», περιέχει σόλο αυτοσχεδιασμούς και φλερτ άντρα γυναίκας.

Το ποντιακό Τας μπορεί να χορεύεται συνήθως σαν ζευγαρωτός χορός αλλά αυτό δεν είναι απαραίτητο. Συχνά είναι ευκαιρία για επίδειξη της ικανότητας και της αντοχής των αντρών.

Χορεύουν με στητό το σώμα, τα πόδια ελαφρά ανοιχτά και τα χέρια άλλοτε υψωμένα και άλλοτε με λυγισμένους τους αγκώνες. Το σώμα ακολουθεί, με πιστά ρυθμικές και συγχρονισμένες κινήσεις (ιδίως των γλουτών), λυγίσματα (σπασίματα) των γονάτων και μικρά, κοφτά βήματα των ποδιών.

Ομάλ,

  • Κουνιχτόν (κουνιστός) 
  • Αργόν
  • Τρομαχτόν
  • Σο γόνατον
  • Λανγκευτόν (πηδηχτός)
  • Καρσλίδικον (από το Καρς)
  • Διπλόν

Είναι   ομαδικός, κυκλικός  χορός με έκδηλη την ηθική πραότητα, γι’ αυτό και ονομάζεται ομάλ που σημαίνει ομαλός, επίπεδος με πολλές παραλλαγές.

Τα χέρια είναι λυγισμένα στους αγκώνες, οι χορευτές –άντρες και γυναίκες– είναι πολύ κοντά ο ένας στον άλλον και πιάνονται με τα δάχτυλά τους δημιουργώντας έναν συμπαγή ανοιχτό κύκλο, ενώ τραγουδούν καθώς χορεύουν

Ο Σιγανός, όπως υποδηλώνει και το όνομά του, είναι αργός, περπατητός χορός και χορεύεται με τους χορευτές πιασμένους από τους ώμους στο Ηράκλειο ενώ στο Ρέθυμνο από τους αγκώνες.

Ο χορός αποτελείται από έξι ή οκτώ βήματα, ανάλογα με τη περιοχή στην οποία χορεύεται. Στο Μυλοπόταμο  Ρεθύμνου, χορεύεται  με οκτώ βήματα, ενώ στο Ηράκλειο χορεύεται με έξι.

Γενικά  είναι εύκολος χορός και μπορεί πολύ γρήγορα να τον χορέψει και κάποιος που δε τον ξέρει.  Για  το λόγο αυτό  χαρακτηρίζεται  και τουριστικός χορός.

Λέγεται ότι αναπαριστά την έξοδο του Θησέα από το λαβύρινθο γιατί ο κύκλος του πολλές φορές αποκτά ελικοειδή μορφή και κουλουριάζει, όταν οι χορευτές είναι πάρα πολλοί. Επίσης αναφέρεται ότι είναι ο χορός για τη νύφη, διότι χορεύεται στους γάμους με το γαμπρό μπροστά και δίπλα του τη νύφη.

Λέγεται όμως ότι κατά τη Τουρκοκρατία οι αγάδες συνήθιζαν να καλούν Κρητικούς στους οντάδες τους και φρόντιζαν να γλιστρούν οι γυναίκες καθώς χορεύουν οπότε οι Κρητικοί δασκάλεψαν τους οργανοπαίχτες να φτιάξουν ένα χορό, με γερό κράτημα ώστε να μη χάνουν την ισορροπία τους οι γυναίκες τους. Έτσι αναφέρεται ότι γεννήθηκε ο σιγανός.

Σούστα

Άνδρες και γυναίκες, με λαβή από τις παλάμες στο ύψος των ώμων, χωρίζονται σε δύο ομάδες (ανδρών και γυναικών), η μία απέναντι από την άλλη, φροντίζοντας να βρεθούν αντικριστά οι χορευτές που θα αποτελέσουν ζευγάρι.

Στη σούστα εντοπίζονται αρκετά στοιχεία ερωτισμού, ενώ ο χορός εκτελείται από τα ζευγάρια ανδρών και γυναικών που χορεύουν αντίθετα. Ουσιαστικά ο χορός περιγράφει μια ερωτική ιστορία μεταξύ του ζευγαριού που χορεύει και δίνει τη δυνατότητα σε έναν άντρα ερωτευμένο να εκδηλώσει τα συναισθήματα του σε μια γυναίκα.

Το σημερινό όνομά του το πήρε κατά την Ενετοκρατία από την ιταλική λέξη susta (σούστα) που σημαίνει ελατήριο, αφού οι κινήσεις και το σώμα των χορευτών κατά τη διάρκεια του χορού, θυμίζει τη κίνηση του ελατήριου.

Ανδαλουσία – Κρήτη.

  • Αναλύοντας το όνομα Ισπανία, συναντάμε την ελληνική ρίζα του: Ισπανία- Εσπάνα, καταλήγουμε στον Πάνα, το Θεό των Δασών. Ένα άλλο κοινό στοιχείο είναι τα Κανάρια Νησιά, μία κτίση της Ισπανίας που κατοικήθηκε αρχικά από το Ροδάμανθυ, αδερφό του Μίνωα, βασιλιά της Κρήτης. Ένας άλλος συσχετισμός είναι τα ταυροκαθάψια, μία τελετή της Μινωικής Κρήτης για τη φύση, κατά την οποία νεαροί αθλητές ανέβαιναν στη ράχη του ταύρου. Μετεξέλιξη αυτής της τελετής είναι οι ταυρομαχίες στην Ισπανία.
  • Ο έρωτας και ο πόλεμος, είναι το πάθος και η επιθυμία, που συναντάμε και στο φλαμέγκο και στους κρητικούς χορούς. Το χτύπημα της καστανιέτας (ειδικό παπούτσι που φοριέται στο φλαμένγκο) εκφράζει το ανείπωτο πάθος και το κούνημα της βεντάλιας την ανεκπλήρωτη ερωτική επιθυμία που μεταδίδεται μέσα από ένα πέπλο αισθησιασμού από το χορευτή. Το χτύπημα των στιβανιών στους κρητικούς χορούς, η θηλυκότητα και η μεγαλοπρέπεια στις γυναίκες είναι έκφραση της δύναμης, της γενναιότητας, της αντίστασης και της επιθυμίας για ελευθερία.
  • Η ένωση αυτή του φλαμένγκο με την εκρηκτικότητα των κρητικών χορών παρασύρει σε μια ρυθμική μάχη ενώ, σε άλλες στιγμές, η εκφραστική μελαγχολία, η αρρενωπή διεκδίκηση, και η ανεκπλήρωτη επιθυμία κυριαρχεί στις μαγευτικές κινήσεις των χορευτών.
  • Ο χορός απαιτεί σώμα, ψυχή και πνεύμα γεγονός που εξηγεί γιατί ο χορός φαίνεται να αποτελεί μια καθολική και πανανθρώπινη «νοηματική γλώσσα» για την έκφραση με το σώμα των ανθρώπινων συναισθημάτων και επιθυμιών.


Επιμέλεια: Χριστίνα Παλακίδου

Γραμματέας Συλλόγου Φίλων Κρητικής Παράδοσης «Ξαστεριά» Θέρμης

Email Address : xasteriathermis@gmail.com
website url : www.xasteriathermis.blogspot.gr
YouTube: xasteriathermis
Twitter: xasteriathermis
facebook url : https://www.facebook.com/xasteriathermis
Google+: https://plus.google.com/ Σύλλογος Κρητών Θέρμης «Ξαστεριά»
Instagram: xasteriathermis


 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

eighteen − twelve =